Article · Bulletin of Toraighyrov University Physics & Mathematics series · September 30, 2026

NGC 2516 ШОҒЫРЫНЫҢ N-ДЕНЕ МОДЕЛІН НАҚТЫЛАУ ЖӘНЕ ОНДАҒЫ ЖҰЛДЫЗДЫҚ ҚАРА ҚҰРДЫМДАР

M. Kalambay, Aisha Zh. Naurzbayeva, Т. С. Мухаммединова, Nurzhan Ussipov, Bekdaulet Shukirgaliyev

Abstract

Бұл жұмыста Kalambay et al. (2025) зерттеуінде басталған NGC 2516 шашыраңқы жұлдыздар шоғырының N-дене модельдеуі кеңейтілді. Аталған жұмыста шоғырдың Галактикадағы орбитасы қайта қалпына келтіріліп, оның бастапқы параметрлері phi-GRAPE-GPU кодының көмегімен есептелген болатын. Алайда алынған модельде нақты, Gaia деректері негізінде таңдалған шынайы шоғырға қарағанда жүйелі түрде көбірек «бақыланатын» жұлдыз сақталатыны анықталған. Осы жұмыста бастапқы жұлдыздар саны 6500–20000 аралығын, жұлдыз түзілу тиімділігінің бірнеше мәнін, бастапқы жарты масса радиусының 1,5–4,5 пк аралығындағы мәндерін және бірнеше кездейсоқ бастапқы жағдайларды (random кездейсоқ бастапқы жағдайы (seed)) қамтитын модельдердің кеңейтілген торы есептелді. Сонымен қатар модельдерді жорамал бақылаулар негізінде шоғыр мүшелерін таңдаудың үш деңгейлі сараптамасы енгізілді: (1) масса және көрінерлік жұлдыздық шама бойынша фотометриялық іріктеу; (2) бірінші іріктеу және меншікті қозғалыстар бойынша кинематикалық іріктеу; (3) параллакс бойынша соған ұқсас орнықты іріктеуді қосатын алдыңғы екі іріктеумен біріктірілген әдіс. Зерттелген модельдер торынан бастапқы жарты масса радиустары 3.6, 3.8 және 4.0 пк және бірдей кездейсоқ бастапқы жағдайы (кездейсоқ бастапқы жағдайы (seed) = 22) бар үш модель анықталды. Бұл модельдерде 3-әдіс бойынша соңғы бақыланатын жұлдыздар саны 2644–2704 аралығында болып, NGC 2516 шоғырында бақылау арқылы анықталған 2690 мүшеге өте жақын нәтиже көрсетті. Осы модельдердің әрқайсысы өзінің эволюциясы барысында жұлдыздық-массалы үш қара құрдым түзеді. Олардың ішінен соңғы уақыт мезетіндегі үш модельдің әрқайсысында дәл бір қара құрдым ғана шоғыр мүшелерін кинематикалық тұрғыдан іріктеу эллипсінің ішінде қалады. Бұл нәтиже Ma et al. (2026) жұмысының NGC 2516 шоғырында кемінде екі динамикалық байланысқан қара құрдым сақталуы мүмкін деген соңғы қорытындысымен үйлеседі. Кілтті сөздер: NGC 2516, шашыраңқы жұлдыздар шоғырлары, N-дене модельдеулері, жұлдыздық-массалы қара құрдымдар, шоғыр мүшелерін іріктеу, меншікті қозғалыстар, Gaia.

Stellar, planetary, and galactic studiesGalaxies: Formation, Evolution, PhenomenaAstrophysics and Star Formation StudiesNGC 2516globular clustersN-body simulations

NGC 2516 ШОҒЫРЫНЫҢ N-ДЕНЕ МОДЕЛІН НАҚТЫЛАУ ЖӘНЕ ОНДАҒЫ ЖҰЛДЫЗДЫҚ ҚАРА ҚҰРДЫМДАР

Abstract

More by Nurzhan Ussipov